Informacje o Zakrzowie

06.01.2008, Juzef


    Zakrzów to osiedle na terenach dzielnicy Psie Pole, na północno-wschodnim krańcu Wrocławia na wschód od rzeki Dobrej i na północny wschód od Pawłowic. Jego obecna nazwa pochodzi od topograficznego terminu, oznaczającego niegdyś miejsce za krzami (krzakami). Dawna nazwa niemiecka to Sacrau (zależnie od pisowni, także Sackrau oraz Sakrau).


Wykopaliska z 2008r. wykazały tu ślady osadnictwa z IV w. p.n.e. Początki istnienia osady sięgają XIII wieku. Najstarsza wzmianka o wsi pochodzi z 1253r. - z dokumentu, którym papież Innocenty IV przyznaje klasztorowi św. Wincentego na Ołbinie szereg posiadłości podwrocławskich, w tym także Zakrzów, wymieniony wówczas jako Zakrou.


Osada była własnością klasztoru św. Wincentego do początku XIX w. Mieszkańcy zajmowali się głównie działalnością rolniczą. Sytuacja zaczęła się zmieniać po przeprowadzonej w 1810 r. sekularyzacji zakonów. Do miejscowości napłynęli przedsiębiorcy i rzemieślnicy, co przyczyniło się do rozwoju okolicy. Do 1845 we wsi powstał browar, gorzelnia, dwie gospody, młyn papierniczy i wodny oraz kuźnia. 40 domów oraz folwark zamieszkiwało 249 osób, w tym 7 rzemieślników i 9 przekupni.


    1 listopada 1886 roku nastąpiło otwarcie linii kolejowej z Psiego Pola do Brochocina Trzebnickiego, która przebiegała przez Zakrzów. Docelowo miała to być część planowanej przez Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry linii, biegnącej aż do Szczecina, ale skończyło się na odcinku do Trzebnicy. Niemniej fakt ten przyczynił się do rozwoju wsi, gdyż zyskała ona dobre połączenie z Wrocławiem, a w okolicy zaczęły powstawać warsztaty kowalskie i odlewnicze oraz związane z przemysłem metalurgicznym.
Nieco wcześniej, bo 1 kwietnia 1886 roku na terenie lokalnej piaskowni robotnicy przypadkowo natrafili na trzy grobowce nazwane książęcymi. Znalezisko określa się dziś mianem skarbu zakrzowskiego.


    W czasie II wojny światowej na terenie Zakrzowa istniał fabryczny obóz pracy przymusowej, w którym przebywało ok. 200 osób, z czego połowa Polaków.
Pod koniec wojny najbardziej zaciekłe walki na tym terenie rozpoczęły się 10 lutego 1945. Wtedy to Rosjanie przeniknęli na teren fabryki papieru (dzisiejszy Polar) i stamtąd atakowali tamtejsze Feierabendsiedlung – "Osiedle po pracy", osiedle domków jednorodzinnych w okolicy dzisiejszej ulicy Kopańskiego), zagrażając jednocześnie położonej w pobliżu stacji kolejowej Psie Pole. Osiedla bronił niemiecki batalion Tenschert, który jednak nie był w stanie poradzić sobie z rosnącym naporem Armii Czerwonej. Z pomocą przyszedł batalion Günther, który zasilił pułk majora Mohra broniący okolicy. Zaskoczeni Rosjanie zostali wyparci, po krótkim starciu batalion osiągnął północny skraj Zakrzowa. Pozornie zdobyto cel, ale na horyzoncie pojawiały się już rosyjskie czołgi. Aby nie zostać odciętym, niemiecki oddział zmuszony był wycofać się na pozycję wyjściową.
Dowództwo niemiecki podjęło jednak decyzję o kolejnym ataku, którego powodzenie miało zależeć tylko od zaskoczenia Rosjan. Udało się w ten sposób wyprzeć ich za linię kolejową. Mimo to sytuacja Niemców się pogarszała. Dochodziły informacje o wzmocnieniu sił po stronie radzieckiej i planowanym natarciu. Wobec tych doniesień nocą z 15 na 16 lutego wojska niemieckie wycofały się niepostrzeżenie za linię Widawy. 16 lutego wojska radzieckie wdarły się do miejscowości i, nie napotykając żadnego oporu, dotarły aż do Psiego Pola. Zakrzów nie został więc znacząco zdewastowany działaniami wojennymi, jedynie budynek stacji kolejowej został zniszczony, a ślady ostrzały do dziś są widoczne na elewacjach przedwojennych domów przy ul. Komorowskiego.

W 1945 roku w Zakrzowie została ulokowana siedziba wójta i Urząd Gminy Zakrzów, w której skład, obok samego Zakrzowa, wchodziły Sybilin (dzisiejsze Szczodre), Gorlice (dziś osiedle Zgorzelisko), Wilczyce, Kiełczów, Kiełczówek, Domaszczyn, Mirków i Długołęka. Stan ten utrzymywał się do 1951 roku, czyli do chwil przyłączenia Zakrzowa do Wrocławia. Pierwszym po wojnie polskim sołtysem Zakrzowa był Józef Zgarłowski. Już w 1947 powstał we wsi klub sportowy Stal Zakrzów (dzisiejszy MKS Polar Wrocław). W 1951 roku nastąpiło przyłączenie miejscowości do Wrocławia. W 1952 powołano do istnienia Zakłady Metalowe Zakrzów, późniejsze ZZSD Polar.

W czasach PRL zakłady te były największym producentem sprzętu AGD w kraju. Na potrzeby jego pracowników w latach osiemdziesiątych wybudowano osiedle bloków z wielkiej płyty przy drodze E67 na Warszawę. Pierwotnie osiedle nosiło miano Osiedla Moskiewskiego, a nazwy ulic pochodziły od nazw miast bloku wschodniego. Aktualnie nazwy ulic są związane z patronem osiedla (Jan III Sobieski), chociaż niektóre ulice nieopodal zachowały swoje stare nazwy.

Do końca lat dziewięćdziesiątych Szkoła Podstawowa nr 41 na Zakrzowie mieściła się w dwóch budynkach przy ul. Okulickiego i Zatorskiej (przedwojenna szkoła protestancka, w czasie II wojny światowej budynek zamieniono na szpital). Szkołę zlikwidowano pod koniec lat 90. XX w. Dzieci z rejonu Zakrzowa uczęszczają odtąd do Szkoły Podstawowej nr 44 na Osiedlu Sobieskiego wybudowanej w 1985 r., która w 1990 r. została nazwana imieniem Jana III Sobieskiego. W części jej budynku ma siedzibę Gimnazjum nr 11, od 2007 roku noszące imię Stefana Batorego.

Budynkek po SP 41 przy ul. Zatorskiej zajmuje obecnie Szkoła Społeczna. Drugi budynek przy ul. Okulickiego przejęła Fundacja Przyjazny Dom im. Stanisława Jabłonki. W budynku znajduje się Środowiskowy Dom Samopomocy oraz Zespół Mieszkań Chronionych.

W latach 90. XX wieku zostało zlikwidowane połączenie kolejowe na trasie Psie Pole – Trzebnica. Obecnie przez Zakrzów przejeżdżają wyłącznie pociągi towarowe do fabryki sprzętu AGD "Polar". Cała zaś linia do Trzebnicy została w październiku 2007 przejęta przez zarząd województwa i po remoncie trwającym od października 2008 mają na niej ruszyć w połowie 2009r. przewozy pasażerskie.
Komunikację zbiorową na osiedlu zapewniają 3 linie miejskie: 128, 141, D, nocna 251 oraz DLA - linia strefowa 906.
Osiedle zakrzowskie po powodzi w 1997 roku zanotowało wzrost inwestycji w sektorze budowlanym. W 2007 roku zaczyna się budowa nowych budynków mieszkalnych w okolicy os. Sobieskiego wzdłuż końcowego fragmentu ul. Zatorskiej.
Od 2003 r. przy ul. Armii Ludowej ma swoją siedzibę Krajowy Rejestr Długów - Biuro Informacji Gospodarczej SA. Zaś od 2004 r. Zakrzów wszedł w skład nowo utworzonego osiedla Psie Pole - Zawidawie.